Czym jest kontemplacja?
Czy kiedykolwiek zachwycił Was widok przepięknego zachodu słońca? Te wszystkie odcienie barw, tak żywe i jednocześnie tak delikatne? Czy nigdy nie zastanawialiście się, skąd bierze się całe to piękno, tak nieopisane i nieuchwytne?
Wszyscy w swoim życiu doświadczyliśmy już kontemplacji, czy to mistycznej, czy to natury, czy to filozoficznej, czy też kontemplacji samego Boga. Niektórzy przywiązują do niej wielką wagę, jak na przykład praktykujący chrześcijanie, którzy postrzegają ją jako formę modlitwy medytacyjnej, inni zaś oddają się jej, nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Niektóre chwile w naszym życiu szczególnie sprzyjają kontemplacji, takie jak narodziny naszego pierwszego dziecka, zakończenie długotrwałego projektu czy po prostu spacer na łonie natury. Wszyscy mamy do czynienia z tą aktywnością umysłu, a jednak niekoniecznie wiemy, skąd się ona bierze i jaka jest jej dokładna definicja .
„Kontemplacja jest językiem duszy, cichą rozmową ze wszechświatem i z Bogiem.” – Cytat Plotyna
Definicja kontemplacji
Znaczenie filozoficzne
Od greckiego słowa theôrô (θεωρία), oznaczającego „patrzę, kontempluję”, kontemplacja jest aktem umysłu, skrupulatnym rozważaniem rzeczywistości, zarówno materialnej (poprzez konkretną kontemplację istoty lub rzeczy), jak i duchowej (poprzez abstrakcyjną kontemplację idei intelektualnych lub religijnych). Kontemplacja może pobudzać nasze zmysły, zwłaszcza poprzez kontemplację rzeczywistości widzialnych (przyrody, sztuki…), ale także nasz umysł poprzez kontemplację idei uniwersalnych (rzeczywistości niewidzialnych, takich jak zasada Piękna). W kontemplacji filozoficznej rozum rozważa konkretną rzeczywistość, a gdy osiągnie się zrozumienie tej rzeczy, umysł kontempluje tę prawdę. W medytacji umysł poszukuje, w kontemplacji umysł podziwia. Ten akt umysłu jest zatem zwieńczeniem wewnętrznej refleksji, głębokiej medytacji nad danym tematem. Na ziemi działalność ta jest zatem możliwa i wykonalna jedynie dla człowieka, jako istoty obdarzonej rozumem, zdolnej jako jedyna zwrócić się ku pierwotnej zasadzie wszystkich rzeczy: Bogu.
Znaczenie religijne
Kontemplacja i medytacja zajmują również szczególne miejsce w różnych religiach obecnych na świecie. Buddyzm oraz wszystkie religie Dalekiego Wschodu przywiązują wielką wagę do życia kontemplacyjnego, zwłaszcza w kontekście dążenia do „nirwany” poprzez „Sutrę kontemplacji” (metody medytacyjne). Podobnie w islamie wierni są zachęcani do przyjmowania postawy kontemplacyjnej wobec stworzenia Allaha, Jego znaków i boskich atrybutów w celu oczyszczenia serca. Z kolei tradycja chrześcijańska mówi nam o kontemplacji jako o sposobie „smakowania w sercu i doświadczania w umyśle mocy boskiej obecności oraz słodyczy niebiańskiej chwały” (Philippe Ribot, L'Institution des premiers moines). W chrześcijaństwie kontemplacja jest uważana za pełnoprawną formę modlitwy, podobnie jak modlitwa Jezusa, cicha modlitwa kontemplacyjna czy też adoracja eucharystyczna. Kontemplacja oznacza zatem otwarcie na to, by cała nasza istota została przepełniona obecnością Boga.
Kontemplacja i filozofia
Dla greckich filozofów kontemplacja niektórych widzialnych rzeczywistości pozwala uczestniczyć w ideach uniwersalnych, takich jak Prawda, Piękno i Dobro. Zgodnie ze starożytną mądrością kontemplacja idei stanowi dla człowieka najszlachetniejsze życie. Arystoteles mówi o kontemplacji jako o uczestnictwie w życiu boskim.
Ciekawe jest to, że dla filozofa i teologa św. Tomasza z Akwinu kontemplacja to nie tylko działalność intelektualna prowadząca do rozumowego poznania rzeczy, ale także – a przede wszystkim – droga do poznania natury boskiej, która prowadzi do poznania samego siebie i boskiej opatrzności. Kontemplacja pozwala nam również zbliżyć się do tajemnic wiary, niedostępnych dla samego tylko ludzkiego rozumu – prawd, do których możemy się zbliżyć jedynie z pomocą łaski Bożej.
Kontemplacja i duchowość
Kontemplacja w tradycjach duchowych Wschodu
W praktyce jogi, uprawianej przede wszystkim w religiach Dalekiego Wschodu, takich jak buddyzm i hinduizm, wyróżnia się w szczególności trzy ostatnie etapy aṣṭāṅga-jogi:
- dharana: skupienie zmysłów poprzez skupienie uwagi na przedmiocie zewnętrznym,
- dhyāna: stan koncentracji poprzez nieustanną uwagę skierowaną do wnętrza siebie,
- oraz samadhi: punkt kulminacyjny, oznaczający stan zjednoczenia z wewnętrznym „bogiem”. Ta faza jest tym, co najbardziej zbliża się do definicji kontemplacji, jaką przyjmuje się na Zachodzie.
Kontemplacja w tradycji chrześcijańskiej
Już w pierwszych wiekach Kościoła wierni porzucali swoje dotychczasowe nawyki, by poświęcić się życiu kontemplacyjnemu. Wierni ci zrzeszali się w zakonach kontemplacyjnych, takich jak Ojcowie Kościoła w pierwszych wiekach, benedyktyni w VI wieku czy też zakon kartuzów w XI wieku. W tych wspólnotach kontemplacja stała się pełnoprawną formą modlitwy, pozwalającą na pogłębianie intymnej więzi z Bogiem. Kontemplacja jest postrzegana jako odpoczynek w Bogu, w którym rozum i dusza duchowa skupiają swoją uwagę na obecności Boga. Pojęcie to, bliskie medytacji, jest absolutnie nierozerwalnie związane z życiem każdego chrześcijanina, który musi znaleźć w Bogu odpoczynek swojej duszy i nadzieję na zmartwychwstanie.
„Chwałą Boga jest człowiek żyjący, a życie człowieka jest widzeniem Boga ” – św. Ireneusz (Ojciec Kościoła).
Czego szukamy w kontemplacji?
Kiedy nasza dusza kontempluje piękno obecne w jakiejś rzeczy, czy kontempluje właśnie tę konkretną rzecz? Powszechne piękno obecne i ucieleśnione w tej rzeczy? A może samego Twórcę tego piękna? W rzeczywistości człowiek kontempluje, ponieważ uznaje dany przedmiot lub istotę za godną podziwu. Wielu z nas jest rzeczywiście zachwyconych pięknem zachodu słońca lub delikatnością zapachu róż. W religii chrześcijańskiej natura jest dziełem Bożego planu stworzenia, dlatego każda żywa istota może być przedmiotem kontemplacji. Stworzenie zostało zresztą udostępnione człowiekowi przez Boga, aby przyczyniało się do jego szczęścia. Ponadto dzięki miłosierdziu które zostało nam dane przez Jezusa, chrześcijanie są w szczególny sposób zaproszeni do kontemplacji oblicza Chrystusa, obecnego w każdej osobie. Poprzez to poszukiwanie piękna zmierzamy w ten sposób ku źródłu tego, co piękne, dobre i prawdziwe: ku Bogu Ojcu.
Kontemplacja według Kościoła
Kościół katolicki definiuje kontemplację w następujący sposób:„Głęboka medytacja, w której dusza jest skupiona i pochłonięta Bogiem. Wymiar kontemplacyjny to otwarcie głębi serca, które wynika z miłości i zmierza ku Miłości. (...) Kontemplacja jest niezbędna w życiu każdego chrześcijanina, aby jego działania odzwierciedlały miłość do Boga…”(Kościół katolicki we Francji). Chociaż nie jest ona wyraźnie wspomniana w Biblii, pojęcie kontemplacji pojawia się wielokrotnie w Piśmie Świętym. Rzeczywiście, kontemplacja samego Boga lub czegoś z Boga obecnego w Jego stworzeniu sprawia, że uczestniczymy w Jego chwale. W dziele „Narodziny myśli” Kalwin określa naturę jako „teatr chwały Bożej”. Ponadto jako chrześcijanie jesteśmy zaproszeni do kontemplowania obrazu Chrystusa obecnego w każdej osobie, którą spotykamy - tak, jak Jezus przyjmuje postawę miłości i miłosierdzia wobec wszystkich osób, które spotyka w swoim życiu. Przy każdym nowym spotkaniu moglibyśmy konkretnie zadać sobie pytanie: gdzie w tej osobie kryje się Bóg?
Chociaż praktykowanie kontemplacji we współczesnym świecie nie zawsze jest łatwe, możemy w niej odnaleźć nie tylko schronienie, ale także drogę do Boga Ojca. Możemy zatem dostrzec różne formy modlitwy kontemplacyjnej, które mogą obejmować kontemplację natury czy kontemplację poprzez sztukę. Kontemplacja okazuje się również jednym z owoców duchowości ignacjańskiej. Medytacja/kontemplacja karmelitańska według św. Jana od Krzyża lub św. Teresy z Avila to bardzo głębokie formy medytacji chrześcijańskiej.
Odkryj medytację chrześcijańską z Meditatio
Meditatio to pierwsza francuskojęzyczna aplikacja do medytacji chrześcijańskiej. Dzięki nagraniom audio z przewodnikiem towarzyszy Ci podczas modlitwy i słuchania Słowa Bożego.
Każdego dnia proponowana jest medytacja dnia wraz z kilkoma pytaniami i punktami do przemyślenia, które pomogą Ci w medytacji. (pobierz bezpłatnie aplikację Meditatio, aby poznać Ewangelię dnia)
Meditatio oferuje również różnorodne medytacje na różne tematy, które pozwolą Ci odkrywać i pogłębiać swoją relację z Bogiem.
